Author Archive

Is daar iets soos geregverdigde geweld?

Is daar iets soos geregverdigde geweld?

Braam Hanekom

In die jongste uitgawe van Dabiq, ISIS se Engelse elektroniese tydskrif,  verskyn daar ‘n propaganda- artikel onder die opskrif:  “Just Terror”. Geregverdigde terreur! Bestaan daar so iets? Is daar so iets soos ‘n geregverdigde oorlog? Is daar so iets soos geregverdigde geweld in die naam van geregtigheid? Indien wel, wie besluit wanneer die onreg groot genoeg is dat geweld geregverdig is, soveel so dat ook onskuldiges mag sterf?

Hieroor verskil mense hewiglik. Daar is diegene wat baie maklik na die geweer gryp en ander wat sê dat dit nooit ‘n opsie kan wees nie.  Deur die eeue het hierdie vraagstuk ook teoloë besig gehou. Daar word beweer dat die kerkvader Augustinus die eerste was wat die vraag oor ‘n geregverdigde oorlog gevra het. Thomas Aquinas sou verder daarmee worstel en bepaalde voorwaardes vir `n geregverdigde oorlog stel. In die Moslem wêreld is daar geleerdes wat ook beweer dat dit `n komplekse vraag is en dat slegs die Kalief, ofte wel die amptelike opvolger van die profeet Mohammed, ‘n geregverdigde Jihad kan verklaar. Die moeilikheid is egter dat daar onder Moslems hewig verskil word oor op wie hierdie mantel geval het. Een van die verskille tussen die Sunni en Shia Moslems gaan presies hieroor .

Jesus Christus het die spreekwoordelike oog vir ‘n oog en `n tand vir ‘n tand vervang met “draai die ander wang” en “loop die ekstra myl”. Reeds in Jesaja 50 lees ons die aangrypende woorde van die profeet wat getuig van “…`n rug wat die slae verduur, die spot en spoeg in die gesig, die uittrek van sy baard en onskuldige veroordeling”.  Verwys hy na homself, is dit ‘n vooruitgrype na wat met Christus sou gebeur, of is dit `n profetiese opdrag aan ons oor hoe ons onsself te midde van geweld en aanvegtige moet gedra?

In resente geskiedenis sou ons al meer voorbeelde van radikale passifisme kry. Nobelpryswenner Albert Schweitzer, wou nie op ‘n mier trap nie. Ghandi, die Kwakers en iemand soos Thomas Merton se optrede en filosofie is vandag wyd bekend. Die lys is veel langer.

Die kompleksiteit van die vraag of ek moet veg of die ander wang draai, is ook aangrypend op die silwerdoek vasgevang met die klassieke rolprent The Mission. Ons onthou graag Ennio Morricone se aangrypende musiek, maar het ons die subtiele boodskap verstaan as alles na ‘n orgie van geweld aan flarde lê en die kinders dan kom en ‘n eenvoudige kruis in die waterstroom optel en verder dra?

Persoonlik glo ek dat mense veels te maklik oor geweld praat en na geweld gryp as oplossing. In Suid-Afrika leef daar te veel mense wat glo dat hulle nie gehoor sal word as hulle hul nie tot gewelddadige optrede wend nie. Ons sit met ‘n nuwe geslag wat nie werklik weet wat ware oorlog is of dit al beleef het nie. Vir hulle is dit tans nog ‘n rekenaarspeletjie…

Dr Hanekom is verbonde aan die Sentrum vir Publieke Getuienis van die VGK en die NGK